هر آنچه باید از پروتکل FTP بدانیم

FTP یک جور استاندارد برای ارتباط بین کامپیوترهاست. پروتکل‌های دیگه‌ای هم هستند، مثل HTTP، که برای جابه‌جایی فایل بین کامپیوترها استفاده می‌شوند، اما به اندازه FTP واضح و دقیق نیستند. تازه، سیستم‌هایی که به هم وصل می‌شن ممکنه خیلی با هم فرق داشته باشند؛ مثلاً سیستم عامل‌ها، پوشه‌ها، ساختارها، نوع نوشته‌ها و غیره فرق کند. FTP این تفاوت‌ها رو از دید کاربر پنهون می‌کند و داده‌ها رو به شکل کارآمد و مطمئن منتقل می‌کند‌. FTP می‌تواند فایل‌های متنی (ASCII)، فایل‌های EBCDIC یا عکس‌ها رو جابجا کند. حالت پیش‌فرض برای فایل‌های متنی، فرمت ASCII هست که توش هر حرف با NVT ASCII کدگذاری می‌شود. توی این حالت، کامپیوتر مقصد باید بتونه فایل‌ها رو با این فرمت قبول کند. فرمت عکس هم حالت پیش‌فرض برای انتقال فایل‌های باینری (مثل برنامه‌ها و عکس‌ها) هست.

انواع پروتکل FTP

روش‌های مختلفی وجود دارد که از طریق آن‌ها یک سرور و یک کلاینت با استفاده از FTP، انتقال فایل را انجام می‌دهند. در زیر به برخی از آن‌ها اشاره شده است:

• FTP ناشناس (Anonymous FTP): این نوع FTP در برخی سایت‌ها فعال است و فایل‌های آن برای دسترسی عمومی در دسترس هستند. کاربر می‌تواند بدون داشتن نام کاربری یا رمز عبور به این فایل‌ها دسترسی پیدا کند. در عوض، نام کاربری به‌طور پیش‌فرض روی anonymous و رمز عبور روی guest تنظیم شده است. در اینجا، دسترسی کاربر بسیار محدود است. به عنوان مثال، ممکن است کاربر فقط اجازه داشته باشد فایل‌ها را کپی کند و نتواند در پوشه‌ها گشت و گذار کند.
• FTP محافظت شده با رمز عبور (Password Protected FTP): این نوع FTP شبیه به نوع قبلی است، اما تفاوت آن در استفاده از نام کاربری و رمز عبور است.
• FTP امن (FTPS): به آن FTP Secure Sockets Layer (FTP SSL) هم می‌گویند. این یک نسخه امن‌تر از انتقال داده FTP است. هر زمان که اتصال FTP برقرار شود، Transport Layer Security (TLS) فعال می‌شود.
• FTP از طریق SSL/TLS صریح (FTPES): FTPES با ارتقاء اتصال FTP از پورت 21 به یک اتصال رمزگذاری شده کمک می‌کند.
• FTP امن (SFTP): SFTP یک پروتکل FTP نیست، بلکه زیرمجموعه‌ای از پروتکل Secure Shell است، زیرا روی پورت 22 کار می‌کند.

دوره آموزشی یادگیری شبکه هلپ دسک

پورت FTP چیست؟

FTP با استفاده از دو پورت کار می‌کند:

• پورت ۲۱: همانطور که قبلاً اشاره شد، این پورت جایی است که دستورات صادر می‌شوند.
• پورت ۲۰: این پورت ویژه برای اتصال داده است، جایی که انتقال واقعی فایل انجام می‌شود.

FTP چگونه کار می‌کند؟

FTP یک پروتکل کلاینت-سرور است که دو کانال ارتباطی دارد: کانال فرمان برای کنترل مکالمه و کانال داده برای محتوای فایل.

مراحل کار FTP به شرح زیر است:

• ورود به سرور FTP: ابتدا کاربر باید وارد سرور FTP شود. برخی سرورها نیز وجود دارند که بدون نیاز به ورود (FTP ناشناس) قابل دسترسی هستند.
• شروع مکالمه: کلاینت می‌تواند با سرور مکالمه را آغاز کند و درخواستی برای دانلود فایل ارسال نماید.
• انجام عملیات: کاربر می‌تواند عملکردهای مختلفی مانند آپلود، حذف، تغییر نام، کپی فایل و غیره را روی سرور انجام دهد.
• حالت‌های کاری: FTP می‌تواند در حالت‌های مختلفی مانند حالت فعال (Active) و غیرفعال (Passive) کار کند. برای اطلاعات بیشتر می‌توانید به بخش “تفاوت بین FTP فعال و غیرفعال” مراجعه کنید.

مزایای FTP

• اشتراک فایل: اشتراک فایل بین دو دستگاه از طریق شبکه، یکی از مزایای FTP است.
• سرعت: سرعت، یکی از مهم‌ترین مزایای FTP است.
• بهره‌وری: از آنجایی که برای دریافت کل فایل، نیازی به اتمام هر عملیات نداریم، FTP کارآمدتر است.
• امنیت: برای ورود به سرور FTP باید از نام کاربری و رمز عبور استفاده کنیم. در نتیجه، FTP می‌تواند امن‌تر در نظر گرفته شود.
• انتقال دوطرفه فایل: ما می‌توانیم فایل‌ها را از طریق FTP به عقب و جلو منتقل کنیم. فرض کنید شما مدیر شرکت هستید و به همه کارمندان اطلاعات می‌دهید، و همه آن‌ها در همان سرور پاسخ می‌دهند.

معایب FTP

• محدودیت حجم فایل: محدودیت حجم فایل یکی از معایب FTP است. فقط فایل‌هایی با حجم 2 گیگابایت می‌توانند منتقل شوند.
• عدم پشتیبانی از چند گیرنده: FTP از بیش از یک گیرنده پشتیبانی نمی‌کند.
• عدم رمزگذاری داده‌ها: FTP داده‌ها را رمزگذاری نمی‌کند و این یکی از بزرگ‌ترین معایب FTP است.
• عدم امنیت: FTP ناامن است. ما از شناسه‌های ورود و رمزهای عبور برای امن کردن آن استفاده می‌کنیم، اما این اطلاعات می‌توانند توسط هکرها مورد حمله قرار گیرند.

انواع داده FTP

اولین اطلاعاتی که می‌توان درباره یک فایل ارائه کرد، نوع داده آن است که مشخص می‌کند فایل به طور کلی چگونه نمایش داده شود. استاندارد FTP چهار دسته از انواع داده را مشخص می‌کند:

• ASCII: یک فایل متنی ASCII را توصیف می‌کند که در آن هر خط با نشانگر پایان خط (end-of-line marker) مشخص می‌شود (همانطور که قبلاً ذکر شد).
• EBCDIC: این نوع داده از نظر مفهومی مشابه ASCII است، اما برای فایل‌هایی استفاده می‌شود که از مجموعه کاراکتر EBCDIC شرکت IBM استفاده می‌کنند.
• Image: این همان حالت “جعبه سیاه” است که قبلاً توضیح دادم. فایل هیچ ساختار داخلی رسمی ندارد و یک بایت در هر بار بدون هیچ پردازشی منتقل می‌شود. این نوع داده معمولاً برای فایل‌های باینری مانند تصاویر و فایل‌های اجرایی استفاده می‌شود.
• Local: این نوع داده برای فایل‌هایی استفاده می‌شود که حاوی داده‌ها در بایت‌های منطقی با تعداد بیت‌های غیر از هشت هستند. به عبارت دیگر، اگر فایل از یک فرمت خاص استفاده می‌کند که هر کاراکتر آن با تعداد بیت‌های متفاوتی نسبت به ۸ بیت استاندارد (یک بایت) نمایش داده می‌شود، از این نوع داده استفاده می‌شود. البته این نوع داده کمتر رایج است.

چگونه از FTP استفاده کنیم؟

برای استفاده از FTP، مراحل زیر را دنبال کنید:

• اتصال به سرور FTP: می‌توانید با استفاده از یک برنامه کلاینت FTP یا از طریق خط فرمان (command line interface) به سرور متصل شوید. برای اتصال، به آدرس سرور، نام کاربری و رمز عبور نیاز دارید. در برخی موارد، برای دسترسی به اطلاعات عمومی (Anonymous)، ممکن است نیازی به وارد کردن نام کاربری و رمز عبور نباشد.
• پیمایش دایرکتوری‌ها (پوشه‌ها): از دستوراتی مانند ls برای لیست کردن دایرکتوری‌ها (نمایش محتویات پوشه‌ها) و از دستور cd برای تغییر دایرکتوری (رفتن به پوشه دیگر) استفاده کنید.
• انتقال فایل‌ها: برای انتقال فایل‌ها از دستوراتی مانند get برای دانلود فایل‌ها از سرور و دستور put برای آپلود فایل‌ها به سرور استفاده کنید.
• مدیریت فایل‌ها: عملیاتی مانند حذف کردن (Delete)، تغییر نام دادن (Rename) و کپی کردن (Copy) فایل‌ها را انجام دهید.
• بستن اتصال: پس از اتمام انتقال فایل‌ها، با استفاده از دستور bye یا quit اتصال را قطع کنید.

نتیجه‌گیری

FTP هنوز یک روش قدرتمند و مؤثر برای انتقال فایل بین سیستم‌ها است و به‌ویژه برای انتقال فایل‌های بزرگ و در سیستم‌های خودکار کاربرد دارد. با این حال، FTP فاقد ویژگی‌های امنیتی پیشرفته است و برای تبادل اطلاعات حساس مناسب نیست. در مواردی که نیاز به امنیت وجود دارد، بهتر است از روش‌های امن‌تری مانند SFTP یا FTPS استفاده شود، زیرا این روش‌ها انتقال امن‌تری را فراهم می‌کنند. بنابراین، با وجود این معایب، FTP همچنان به دلیل سادگی و پایداری‌اش، تا به امروز مفید و کاربردی باقی مانده است.​