پروتکل SMTP چیست؟

پروتکل انتقال ایمیل ساده، که به اختصار SMTP نامیده می‌شود، یک پروتکل در لایه‌ی برنامه‌های کاربردی (Application Layer) است. وظیفه‌ی اصلی‌اش این است که پیام‌های ایمیل را بین سرورها رد و بدل کند. به زبان ساده‌تر، این پروتکل شبیه به یک پستچیِ خیلی مهم و کاربلد برای دنیای ایمیل عمل می‌کند. نقش آن در فرآیند ارتباطات ایمیلی بسیار حیاتی است و در بالاترین لایه‌ی پشته‌ی پروتکل‌های TCP/IP کار می‌کند.

انواع پروتکل SMTP

مدل SMTP از دو روش برای تحویل ایمیل پشتیبانی می‌کند: یکی “سرتاسری” و دیگری “ذخیره و ارسال”.

• تحویل سرتاسری (End-to-end delivery): این روش بین سازمان‌ها استفاده می‌شود. در این حالت، ایمیل مستقیماً از کامپیوتر فرستنده (کلاینت SMTP) به سرور گیرنده (سرور SMTP) ارسال می‌شود، بدون اینکه از سرورهای میانی عبور کند. یعنی ایمیل یک راست از مبدا به مقصد می‌رود.
• ذخیره و ارسال (Store-and-forward): این روش بیشتر در داخل سازمان‌هایی استفاده می‌شود که شبکه‌های مبتنی بر TCP/IP و SMTP دارند. در این شیوه، ایمیل ممکن است قبل از رسیدن به گیرنده، از چندین سرور میانی (که به آن‌ها “نماینده‌های انتقال پیام” یا MTA می‌گویند) عبور کند. مثل یک مسافر که در چند ایستگاه توقف می‌کند تا به مقصد نهایی برسد.

در روش “سرتاسری”، کلاینت SMTP (کامپیوتر فرستنده) منتظر می‌ماند تا ایمیل با موفقیت به سرور گیرنده منتقل شود و سپس ارسال را تکمیل می‌کند. این با روش “ذخیره و ارسال” فرق دارد؛ در آنجا ایمیل ممکن است در چندین سرور میانی توقف کند. در سیستم‌های “ذخیره و ارسال”، به محض اینکه ایمیل به اولین سرور می‌رسد، به فرستنده اطلاع داده می‌شود، نه وقتی که به مقصد نهایی می‌رسد.

اجزای پروتکل SMTP

برای اینکه فرآیند ارسال و دریافت ایمیل به درستی انجام شود، چندین جزء مختلف دست به دست هم می‌دهند که در پروتکل SMTP نقش‌آفرینی می‌کنند. بیایید با هم ببینیم این اجزا چه کارهایی انجام می‌دهند:

عامل کاربر ایمیل (MUA – Mail User Agent)

این یک برنامه‌ی کامپیوتری است که به شما کمک می‌کند ایمیل بفرستید و دریافت کنید. در واقع همین نرم‌افزارهایی مثل جیمیل، اوت‌لوک، یا برنامه‌ی ایمیل گوشی شما، MUA هستند. وظیفه‌ی اصلی MUA این است که پیام‌های ایمیل را برای ارسال به “عامل انتقال ایمیل” (MTA) آماده کند. یعنی شما ایمیلتان را در MUA می‌نویسید و دکمه‌ی ارسال را می‌زنید.

عامل ارسال ایمیل (MSA – Mail Submission Agent)

این یک برنامه‌ی کامپیوتری است که ایمیل را از “عامل کاربر ایمیل” (MUA) شما دریافت می‌کند. MSA سپس برای انتقال ایمیل، با “عامل انتقال ایمیل” (MTA) ارتباط برقرار می‌کند. می‌توانیم بگوییم MSA مثل یک درب ورودی برای ایمیل‌های شماست که آن‌ها را تحویل می‌گیرد تا به مرحله‌ی بعدی فرستاده شوند.

عامل انتقال ایمیل (MTA – Mail Transfer Agent)

این یک نرم‌افزار است که وظیفه‌اش انتقال ایمیل از یک سیستم به سیستم دیگر با کمک پروتکل SMTP است. MTA ها همان سرورهایی هستند که ایمیل‌ها را بین هم جابجا می‌کنند، درست مثل پستچی‌هایی که نامه‌ها را از شهری به شهر دیگر می‌برند تا به مقصد برسند.

عامل تحویل ایمیل (MDA – Mail Delivery Agent)

یک عامل تحویل ایمیل، یا عامل تحویل محلی (Local Delivery Agent)، اساساً سیستمی است که به تحویل ایمیل به سیستم محلی (یعنی صندوق پستی نهایی شما) کمک می‌کند. این جزء مطمئن می‌شود که ایمیل بالاخره به اینباکس صحیح در سرور مقصد برسد و شما بتوانید آن را ببینید.

آموزش ورود به دنیای شبکه در دوره هلپ دسک

SMTP چطور کار می‌کند؟

پروتکل SMTP (که مخفف Simple Mail Transfer Protocol است) مثل یک سیستم پستی هوشمند برای ایمیل‌ها عمل می‌کند. بیایید ببینیم چطور این سیستم ایمیل‌های شما را از مبدأ به مقصد می‌رساند:

ارسال ایمیل

وقتی شما تصمیم می‌گیرید یک ایمیل بفرستید، از یک برنامه‌ی ایمیل (مثل Outlook، Gmail، یا هر اپلیکیشن ایمیل دیگری) استفاده می‌کنید. به این برنامه‌ها “عامل کاربر” (User Agent یا به اختصار UA) می‌گویند. شما پیامتان را در UA می‌نویسید و دکمه‌ی ارسال را فشار می‌دهید. بعد از این مرحله، ایمیل شما تحویل به “عامل انتقال ایمیل” (MTA) داده می‌شود. وظیفه‌ی MTA این است که ایمیل شما را به سرور ایمیل گیرنده برساند.

ارتباط کلاینت و سرور SMTP

• SMTP فرستنده (کلاینت): این بخش مربوط به MTA شماست که وظیفه دارد با MTA گیرنده ارتباط برقرار کند. مثل این می‌ماند که پستچی محله‌ی شما با پستچی محله‌ی مقصد تماس می‌گیرد.
• SMTP گیرنده (سرور): این هم MTA گیرنده است که منتظر می‌ماند تا ایمیل‌های ورودی را دریافت کند.
  این ارتباط و جابجایی اطلاعات بین این دو MTA، از طریق یک درگاه (پورت) مشخص به نام پورت 25 در بستر اینترنت (TCP) اتفاق می‌افتد.

میانجی‌ها و دروازه‌ها (Relays and Gateways)

• میانجی‌ها (Relays): گاهی اوقات، ایمیل شما ممکن است قبل از رسیدن به سرور مقصد، از چند MTA میانی عبور کند. این MTAهای میانی نقش “میانجی” را بازی می‌کنند و ایمیل را دست به دست می‌کنند تا به مقصد نهایی نزدیک‌تر شود.
  دروازه‌ها (Gateways): اگر سیستم ارسال کننده و سیستم دریافت کننده از پروتکل‌های ایمیل متفاوتی استفاده کنند (مثلاً یکی SMTP باشد و دیگری یک پروتکل قدیمی‌تر یا متفاوت)، یک “دروازه‌ی ایمیل” (Email Gateway) می‌تواند ایمیل را به فرمت مناسب تبدیل کند تا تحویل داده شود.

تحویل ایمیل

MTA فرستنده، ایمیل را به MTA گیرنده می‌فرستد؛ این ارسال می‌تواند مستقیم باشد یا از طریق چند میانجی. همه‌ی این جابجایی‌ها با پروتکل SMTP انجام می‌شود. وقتی ایمیل با موفقیت به MTA مقصد رسید، در صندوق پستی گیرنده قرار داده می‌شود. بعد از آن، گیرنده می‌تواند با استفاده از “عامل کاربر” (UA) خودش (همان برنامه‌ی ایمیلش)، ایمیل را دانلود کرده و بخواند.

آموزش راه اندازی ایمیل سرور در دوره Microsoft Exchange

پورت‌های SMTP

پورت‌های SMTP، در واقع مثل خیابان‌ها و جاده‌های مختلفی هستند که ترافیک ایمیل‌ها از آن‌ها عبور می‌کند. این پورت‌ها نقش حیاتی در تعیین نحوه‌ی ارتباط امن و کارآمد بین برنامه‌های ایمیل شما (کلاینت‌ها) و سرورهای ایمیل در سراسر اینترنت، با استفاده از پروتکل SMTP دارند. بیایید با این پورت‌ها ایمیلی آشنا شویم:

• پورت 587: این پورت پرکاربردترین راه برای ارسال امن ایمیل‌ها با استفاده از TLS (Transport Layer Security) است. TLS مثل یک کلاه ایمنی و لباس محافظ عمل می‌کند که ایمیل شما را در طول مسیر در برابر دزدها و مزاحم‌ها حفظ می‌کند. این پورت به شدت برای ارتباط بین برنامه‌ی ایمیل شما و سرور ایمیل (Client-to-server) توصیه می‌شود، چون امنیت ارسال ایمیل را تضمین می‌کند.
• پورت 465: این پورت قبلاً برای ارسال امن ایمیل (SMTPS) استفاده می‌شد، اما دیگر یک استاندارد رسمی محسوب نمی‌شود و به طور کلی توصیه نمی‌شود. فکر کنید یک بزرگراه قدیمی است که دیگر کسی از آن استفاده نمی‌کند. بسیاری از ارائه‌دهندگان ایمیل هم از این پورت به سمت پورت 587 کوچ کرده‌اند.
• پورت 25: این پورت به طور سنتی برای جابجایی ایمیل بین خود سرورهای ایمیل (SMTP relay) استفاده می‌شود، نه برای ارسال ایمیل از طرف کاربران. بسیاری از ارائه‌دهندگان اینترنت (ISPها) معمولاً این پورت را برای ایمیل‌های خروجی کاربران مسدود می‌کنند؛ می‌پرسید چرا؟ چون متأسفانه این پورت زیاد برای ارسال اسپم و فعالیت‌های مخرب مورد سوءاستفاده قرار می‌گیرد و به نوعی به پورت “مجرمان سایبری” هم معروف شده!
• پورت 2525: این پورت یک پورت رسمی برای SMTP نیست، اما گاهی اوقات به عنوان یک گزینه‌ی جایگزین برای ارسال ایمیل استفاده می‌شود، به خصوص وقتی که پورت 25 مسدود یا محدود شده باشد. فکر کنید یک راه فرعی است که اگر جاده‌ی اصلی بسته بود، می‌توانید از آن استفاده کنید. بسیاری از ارائه‌دهندگان ایمیل از این پورت به عنوان یک جایگزین برای ارتباط امن پشتیبانی می‌کنند.

مزایای SMTP

• در صورت نیاز، کاربران می‌توانند سرور اختصاصی داشته باشند.
• امکان ارسال ایمیل انبوه را فراهم می‌کند.
• هزینه پایین و پوشش گسترده.
• گزینه‌هایی برای پیگیری ایمیل ارائه می‌دهد.
• تحویل ایمیل قابل اعتماد و سریع.

معایب SMTP

• پورت رایج SMTP می‌تواند توسط چندین فایروال مسدود شود.
• امنیت SMTP مشکل بزرگتری است.
• سادگی آن، میزان سودمندی‌اش را محدود می‌کند.
• فقط می‌توان از کاراکترهای 7-بیتی ASCII استفاده کرد.
• اگر پیامی از طول مشخصی بلندتر باشد، سرورهای SMTP ممکن است کل پیام را رد کنند.
• تحویل پیام شما معمولاً شامل پردازش رفت و برگشتی اضافی بین سرورها می‌شود که ارسال را به تأخیر می‌اندازد و احتمال عدم ارسال آن را افزایش می‌دهد.

نتیجه گیری

پروتکل SMTP مثل یک نامه رسان قدیمی ولی ضروری است که هنوز هم ایمیل‌ها را جابجا می‌کند. درست است که این پروتکل مشکلات و محدودیت‌هایی دارد، مثل مسائل امنیتی و محدودیت در نوع و اندازه فایل‌ها، اما هنوز هم برای ارسال ایمیل‌های معمولی و روزمره لازم است و بدون آن نمی‌توان ایمیلی فرستاد. برای ایمیل‌های مهم و امن‌تر، باید از روش‌های دیگری هم کمک گرفت تا هم امنیت بیشتری داشته باشند و هم بتوان فایل‌های بزرگتر و متنوع‌تری را ارسال کرد. به طور خلاصه، SMTP پایه‌ی اصلی ارسال ایمیل است اما برای کاربردهای حرفه‌ای و امن، باید با روش‌های مکمل ترکیب شود.​